Odstąpienie od umowy kredytu – kiedy można z tego skorzystać, jakie są warunki?

Podpisanie umowy kredytowej nie oznacza jeszcze, że konsument jest bezwarunkowo związany jej postanowieniami. Przepisy dają możliwość wycofania się z części zobowiązań kredytowych w krótkim, ustawowo określonym terminie. Co do zasady konsument ma 14 dni na odstąpienie od umowy, bez konieczności tłumaczenia bankowi swojej decyzji. Trzeba jednak pamiętać, że inaczej regulowany jest kredyt konsumencki, a inaczej kredyt hipoteczny, choć w obu przypadkach podstawowy termin wynosi 14 dni.

Prawa chroniące konsumentów

Prawo do odstąpienia od umowy stanowi jedno z najważniejszych zabezpieczeń dla osób korzystających z finansowania. Pozwala ono zareagować wtedy, gdy po podpisaniu dokumentów kredytobiorca uzna, że warunki nie są dla niego korzystne, otrzyma lepszą propozycję od innego banku albo po prostu zmieni swoją sytuację finansową i nie potrzebuje już dodatkowych środków.

Sprawdź: Ranking kredytów gotówkowych

Bank nie może żądać wskazania przyczyny odstąpienia od umowy. Konsument nie musi udowadniać, że kredyt był drogi, niepotrzebny lub źle dopasowany do jego sytuacji. Wystarczy złożyć jednoznaczne oświadczenie, z którego wynika wola rezygnacji z konkretnej umowy.

Warto jednocześnie rozróżnić podstawy prawne. Kredyt gotówkowy, pożyczka, limit w rachunku czy część zakupów ratalnych mogą podlegać przepisom o kredycie konsumenckim. Kredyt mieszkaniowy zabezpieczony hipoteką regulują natomiast odrębne zasady. W obu przypadkach konsument może odstąpić od umowy w ciągu 14 dni, lecz szczegóły procedury i rozliczenia trzeba sprawdzić w dokumentach kredytowych.

Nie każda umowa zawarta z bankiem lub instytucją finansową daje identyczne uprawnienie. Szczególne znaczenie ma to, czy kredytobiorca działa jako konsument, czy też finansowanie zostało zaciągnięte na potrzeby działalności gospodarczej. W przypadku zobowiązań firmowych zasady mogą wyglądać inaczej.

Kiedy rozpoczyna się 14-dniowy termin?

Standardowo termin na odstąpienie zaczyna biec w dniu zawarcia umowy. Jeżeli jednak dokument nie zawiera obowiązkowych informacji wymaganych przez ustawę, okres ten może rozpocząć się dopiero po przekazaniu konsumentowi wszystkich brakujących elementów.

Czytaj: Rezygnacja z ubezpieczenia kredytu – czy to się opłaca?

Nie warto zostawiać formalności na ostatnią chwilę. Dla zachowania terminu liczy się skuteczne nadanie albo złożenie oświadczenia przed jego upływem, zgodnie ze sposobem wskazanym przez bank lub pośrednika. Najbezpieczniej zachować dowód nadania przesyłki, potwierdzenie przyjęcia dokumentu w placówce albo elektroniczne potwierdzenie wysłania wiadomości.

Jak przebiega odstąpienie od umowy kredytowej?

Procedura nie powinna być skomplikowana. Bank lub pośrednik kredytowy ma obowiązek przekazać klientowi wzór formularza odstąpienia od umowy. Dokument powinien zostać udostępniony na trwałym nośniku, na przykład w papierowej umowie, pliku PDF albo w wiadomości elektronicznej.

Skorzystanie z gotowego formularza nie jest obowiązkowe. Kredytobiorca może przygotować własne oświadczenie, o ile jasno wskaże, że odstępuje od konkretnej umowy. Najważniejsze jest to, aby bank nie miał wątpliwości, kto składa dokument i jakiego zobowiązania dotyczy rezygnacja.

Zobacz też: Kredyt samochodowy – ranking

Oświadczenie należy przekazać na adres wskazany przez kredytodawcę lub pośrednika. Można zrobić to osobiście, wysłać listem poleconym albo skorzystać z kanału elektronicznego udostępnionego przez bank. Nie wystarczy sama rozmowa telefoniczna z konsultantem ani ustna deklaracja w oddziale.

W praktyce warto przygotować kopię oświadczenia oraz zachować potwierdzenie jego złożenia. Dokumenty te mogą mieć znaczenie, gdy bank błędnie zakwestionuje datę złożenia rezygnacji albo zażąda dodatkowych wyjaśnień.

Jakie dane zawiera oświadczenie o odstąpieniu od umowy kredytowej?

Pismo powinno być krótkie, konkretne i umożliwiać szybką identyfikację umowy. Nie trzeba tworzyć rozbudowanego uzasadnienia ani opisywać swojej sytuacji finansowej. Wystarczy jasno zakomunikować decyzję o odstąpieniu od kredytu.

Czytaj też: Kredyt hipoteczny bez BIK i KRD – czy to możliwe?

W oświadczeniu warto zawrzeć przede wszystkim:

• imię i nazwisko kredytobiorcy, a także dane pozwalające bankowi zidentyfikować klienta;
• adres do korespondencji oraz podstawowe dane kontaktowe, na przykład numer telefonu lub adres e-mail;
• numer umowy kredytowej oraz datę jej zawarcia;
• kwotę kredytu albo nazwę produktu, jeżeli pomaga to jednoznacznie wskazać zobowiązanie;
• wyraźne sformułowanie, że konsument odstępuje od wskazanej umowy kredytowej;
• pełną nazwę banku lub instytucji pożyczkowej oraz adres, na który kierowane jest pismo;
• datę sporządzenia oświadczenia;
• własnoręczny podpis w przypadku dokumentu papierowego albo potwierdzenie zgodne z procedurą banku, gdy oświadczenie składane jest elektronicznie.

Nie należy wpisywać nadmiarowych danych, które nie są potrzebne do identyfikacji umowy. W razie wątpliwości najlepiej skorzystać z formularza przekazanego przez bank, ponieważ zawiera on właściwy adres i najczęściej wszystkie wymagane pola.

Odstąpienie a wypowiedzenie umowy – najważniejsza różnica

Odstąpienie od umowy nie jest tym samym co jej wypowiedzenie. Odstąpienie działa w krótkim, ustawowym terminie i pozwala wycofać się z umowy bez wskazywania przyczyny. Wypowiedzenie dotyczy natomiast zasad obowiązujących już po rozpoczęciu realizacji zobowiązania i może wiązać się z innymi konsekwencjami.

Po upływie 14 dni kredytobiorca nie traci wszystkich możliwości. Nadal może rozważyć wcześniejszą spłatę, refinansowanie, konsolidację albo negocjacje z bankiem. Nie będzie to jednak korzystanie z ustawowego prawa do odstąpienia od umowy.

Spłata kredytu

Złożenie oświadczenia nie kończy jeszcze wszystkich obowiązków. Jeżeli bank wypłacił już pieniądze, konsument musi zwrócić otrzymany kapitał. Ma na to maksymalnie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy.

Do zwracanej kwoty należy doliczyć odsetki naliczone za okres, w którym środki pozostawały do dyspozycji klienta. Odsetki są więc liczone od dnia wypłaty kredytu do dnia jego faktycznej spłaty. Im szybciej kredytobiorca odda pieniądze, tym niższa będzie należność z tego tytułu.

Czytaj także: Czy można wyczyścić BIK? Usunięcie danych z BIK

Bank nie powinien pobierać prowizji za samą rezygnację, opłaty za wcześniejszą spłatę ani dodatkowej kary za odstąpienie. Wyjątkiem mogą być bezzwrotne koszty poniesione przez kredytodawcę na rzecz organów administracji publicznej, jeżeli rzeczywiście wystąpiły w konkretnej sprawie.

Przybliżoną wysokość odsetek można obliczyć, mnożąc wypłaconą kwotę przez roczne oprocentowanie, dzieląc wynik przez liczbę dni przyjętą w umowie, a następnie mnożąc przez liczbę dni korzystania z pieniędzy. Ostateczne rozliczenie powinno jednak opierać się na zasadach wskazanych w umowie oraz informacji przekazanej przez kredytodawcę.

Kredyt wiązany i zakup na raty – co z towarem lub usługą?

Szczególnej uwagi wymaga kredyt wiązany, czyli finansowanie przeznaczone na zakup konkretnego towaru lub usługi. Dotyczy to między innymi części zakupów ratalnych, finansowania sprzętu AGD, samochodu, zabiegu medycznego czy kursu.

Odstąpienie od samej umowy kredytu nie zawsze automatycznie rozwiązuje wszystkie kwestie dotyczące produktu lub usługi. Jeżeli towar został już wydany, a konsument chce uniknąć obowiązku zapłaty jego ceny, powinien również ustalić ze sprzedawcą zasady zwrotu. W przypadku usług rozpoczętych przed upływem terminu odstąpienia może pojawić się obowiązek rozliczenia wykonanej części świadczenia.

Przed wysłaniem oświadczenia warto sprawdzić, czy umowa kredytowa została zawarta bezpośrednio ze sprzedawcą, czy też z bankiem działającym niezależnie. Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której kredyt zostanie rozliczony, ale spór dotyczący towaru albo usługi pozostanie nierozwiązany.

Kredyt z ubezpieczeniem a odstąpienie od umowy

Przy kredytach gotówkowych i hipotecznych często pojawiają się dodatkowe produkty, takie jak ubezpieczenie na życie, ubezpieczenie od utraty pracy, ochrona nieruchomości albo pakiet usług bankowych. Zdarza się, że ich wykupienie wpływa na marżę, oprocentowanie lub dostępność oferty.

Jeżeli usługa dodatkowa została powiązana z kredytem i jest świadczona przez bank albo podmiot współpracujący z bankiem, odstąpienie od umowy kredytowej co do zasady obejmuje również taką usługę. Nie oznacza to jednak, że każda niezależnie zawarta polisa wygaśnie automatycznie.

W przypadku ubezpieczenia kupionego oddzielnie należy sprawdzić warunki polisy oraz sposób rezygnacji wskazany przez ubezpieczyciela. Warto również ustalić, czy składka została pobrana z góry i czy przysługuje zwrot jej części za niewykorzystany okres ochrony.

Zobacz: Zamiana kredytu gotówkowego na hipoteczny – co warto wiedzieć?

Odstąpienie od umowy kredytu hipotecznego

Osoba, która podpisała umowę kredytu hipotecznego jako konsument, także ma prawo z niej zrezygnować w terminie 14 dni. Wymaga to złożenia oświadczenia do banku, pośrednika kredytu hipotecznego albo agenta, zgodnie z adresem wskazanym w dokumentach.

Jeżeli pieniądze zostały już uruchomione, kredytobiorca powinien zwrócić bankowi kapitał wraz z odsetkami naliczonymi od dnia wypłaty środków do dnia ich oddania. Termin na rozliczenie wynosi maksymalnie 30 dni od złożenia oświadczenia o odstąpieniu.

Odstąpienie od kredytu hipotecznego nie powinno być utożsamiane z automatycznym wycofaniem się z całej transakcji zakupu nieruchomości. Umowa z bankiem, umowa deweloperska, umowa przedwstępna, akt notarialny czy rozliczenia ze sprzedającym mogą być odrębnymi czynnościami. Dlatego przed podjęciem decyzji trzeba ocenić, czy rezygnacja z finansowania nie spowoduje problemów z zapłatą ceny nieruchomości.

Nie należy też zakładać, że cofnięcie kredytu automatycznie oznacza zwrot wszystkich kosztów poniesionych przy transakcji. Opłata notarialna, koszty sądowe, wpis do księgi wieczystej czy wycena nieruchomości mogą podlegać odrębnym zasadom rozliczenia. Samo odstąpienie od umowy kredytowej nie unieważnia automatycznie pozostałych umów i wydatków związanych z zakupem mieszkania lub domu.

Czytaj też: Rozwód a kredyt hipoteczny – co trzeba wiedzieć? [PORADNIK]

Podobnie wygląda kwestia dodatkowych usług. Jeżeli były bezpośrednio powiązane z kredytem hipotecznym, odstąpienie może objąć również je. Gdy jednak klient zawarł niezależną umowę, na przykład samodzielnie kupił polisę mieszkaniową, powinien sprawdzić osobne zasady rezygnacji.

Co zrobić, gdy bank kwestionuje odstąpienie?

Jeżeli bank twierdzi, że oświadczenie wpłynęło po terminie albo odmawia rozliczenia kredytu zgodnie z przepisami, należy w pierwszej kolejności złożyć reklamację w formie pisemnej. Do pisma warto dołączyć kopię oświadczenia oraz dowód jego nadania lub złożenia.

W przypadku dalszego sporu pomocne może być skorzystanie z pomocy miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów, Rzecznika Finansowego albo profesjonalnego pełnomocnika. Kluczowe znaczenie ma zachowanie wszystkich dokumentów, potwierdzeń i korespondencji z bankiem.

Odstąpienie od umowy kredytowej – podsumowanie

Konsument, który zawarł umowę kredytową i szybko zmienił decyzję, może skorzystać z ustawowej ochrony. Najważniejsze jest dochowanie 14-dniowego terminu na złożenie oświadczenia oraz zwrot pieniędzy wraz z należnymi odsetkami w ciągu 30 dni.

Rezygnacja z kredytu nie wymaga tłumaczenia się bankowi ani negocjowania zgody na wycofanie się z umowy. Trzeba jednak pamiętać, że odstąpienie nie zawsze rozwiązuje wszystkie umowy zawarte przy okazji finansowania. Szczególnej analizy wymagają kredyty wiązane, zakupy ratalne, ubezpieczenia oraz transakcje dotyczące nieruchomości.

Sprawdź: Zły BIK – gdzie po kredyt?

Przed podpisaniem umowy warto dokładnie sprawdzić całkowity koszt kredytu, zasady uruchomienia środków, wysokość oprocentowania, prowizję oraz warunki usług dodatkowych. Gdy decyzja została już podjęta, szybkie działanie i zachowanie dowodów złożenia oświadczenia mogą uchronić przed niepotrzebnymi kosztami oraz sporem z kredytodawcą.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o odstąpienie od umowy kredytowej

Czy można odstąpić od umowy kredytowej bez podawania przyczyny?

Tak, konsument może zrezygnować z kredytu bez wyjaśniania bankowi powodów swojej decyzji. Najważniejsze jest złożenie właściwego oświadczenia w ustawowym terminie.

Ile dni jest na odstąpienie od umowy kredytu?

W przypadku kredytu konsumenckiego oraz kredytu hipotecznego konsument ma co do zasady 14 dni od zawarcia umowy. Jeżeli dokument nie zawiera wymaganych informacji, termin może rozpocząć bieg dopiero po ich przekazaniu.

Czy po odstąpieniu od kredytu trzeba oddać pieniądze?

Tak, wypłacony kapitał należy zwrócić bankowi razem z odsetkami naliczonymi za okres korzystania z pieniędzy. Na rozliczenie zobowiązania kredytobiorca ma maksymalnie 30 dni od złożenia oświadczenia o odstąpieniu.

Czy można zrezygnować z kredytu hipotecznego?

Tak, kredyt hipoteczny również można objąć odstąpieniem w ciągu 14 dni, bez uzasadniania decyzji. Rezygnacja z finansowania nie oznacza jednak automatycznego unieważnienia umowy zakupu mieszkania, domu lub umowy z deweloperem.

Czy odstąpienie od kredytu obejmuje ubezpieczenie?

Jeżeli ubezpieczenie lub inna usługa dodatkowa była bezpośrednio związana z kredytem, odstąpienie zwykle obejmuje także tę usługę. Gdy polisa została zawarta niezależnie, trzeba oddzielnie sprawdzić zasady jej rozwiązania u ubezpieczyciela.